Bài 1 · Nguyên tắc vàng & cách học

Câu hỏi đúng khi nghĩ ra một shot

• Đừng hỏi "shot này có cinematic không?". Hãy hỏi "shot này đang kể điều gì?"
• Nếu bỏ shot đó đi mà câu chuyện không thay đổi, shot đó có thể chỉ đẹp chứ chưa chắc cần thiết.

Mỗi ngày 45–60 phút

Thứ tự học trong giáo trình này

1. Bài 2–6: kịch bản (quy trình, câu hỏi, nhân vật, 3 hồi, cách trình bày)
2. Bài 7–8: ngôn ngữ hình ảnh và âm thanh
3. Bài 9: biến kịch bản thành shot list và lịch quay
4. Bài 10–11: thực hành 30 ngày và bài của bạn

Bài 2 · Quy trình phát triển kịch bản

Phân biệt nhanh: Synopsis để giới thiệu và gây tò mò, ngắn. Treatment là bản kể chi tiết toàn bộ diễn biến, dài.

Bài 3 · Cấu trúc câu trong kịch bản & 4W

Đào sâu How và Why

• How: chuyện này xảy ra như thế nào? Nhân vật đã làm điều đó ra sao? Sao nhân vật có thể làm được, có thể gặp chuyện như vậy?
• Why: tại sao nhân vật làm vậy? Tại sao sự việc xảy ra? Tại sao nhân vật gặp rắc rối? Tại sao không làm A mà làm B?

Hai cách kể bằng 4W

Thêm câu hỏi thứ 5: Điều gì thay đổi? Phim ngắn hay phim tài liệu cũng cần nhân vật có sự thay đổi từ đầu đến cuối.

Bài 4 · Nhân vật

Phân loại nhân vật

"Chính → Phản" là nhân vật ban đầu ở phe chính diện rồi chuyển sang phản diện, và ngược lại.

Hồ sơ nhân vật: các mục cần điền

Bản rút gọn cho phim cưới (từ lộ trình)

Cô dâu và chú rể mỗi người một hồ sơ: Want · Need · Fear · Past · Habit · Relationship, rồi tìm điểm giao nhau của hai người.

Bài 5 · Cấu trúc 3 hồi

Hồi 1 · Mở đầu

• Cảnh mở đầu: quan trọng nhất vì quyết định khán giả có xem tiếp không. Phim điện ảnh: 3 phút đầu; phim ngắn: có khi chỉ 30 giây; trên mạng: khán giả chỉ cho bạn 10–30 giây.
• Giới thiệu nhân vật: ít nhất cho biết nhân vật chính là ai và cuộc sống thường ngày của họ.
• Biến cố khởi đầu: sự kiện bất thường phá vỡ cuộc sống thường ngày, dẫn tới Bước ngoặt 1. Đây là phần hay bị quên nhất.

Hồi 2 · Phát triển (70–80% thời lượng)

• Bước ngoặt 1: kết quả của biến cố khởi đầu, thay đổi hoàn toàn cuộc đời nhân vật.
• Mid-point (điểm không thể quay đầu): nhân vật rơi vào đường cùng, chỉ còn cách tiến lên. Các phe chính diện, phản diện, trung lập đều lộ diện.
• Bước ngoặt 2: gần cuối phim, nhân vật bế tắc và phải đối mặt với thất bại.

Hồi 3 · Kết thúc

• Cao trào: sự kiện được mong đợi nhất, "trận chiến cuối cùng", khi nhân vật ra quyết định làm thay đổi cục diện.
• Kết thúc: có hậu (nhân vật chính thắng), bi kịch (thất bại hoặc chết), hoặc mở (để lại câu hỏi). Kết mở là con dao hai lưỡi, nguy hiểm nhất.

Bài tập: chia truyện "Nàng Tiên Cá" (bản trong tài liệu) vào 3 hồi

Nàng Tiên Cá con vua Thủy Tề cứu Hoàng Tử ngã xuống biển và yêu chàng. Hoàng Tử tưởng cô gái khác cứu mình nên cưới cô ta. Nàng nhờ Bạch Tuộc đổi giọng hát lấy đôi chân, nhưng Bạch Tuộc lừa, cắt lưỡi nàng rồi bỏ trốn. Nàng bơi đến gặp Hoàng Tử; chàng sai lính bắt nàng, xé thân dưới thành đôi chân. Nàng chết, tan thành bọt biển; Hoàng Tử sống hạnh phúc mãi mãi.

Bài 6 · Trình bày kịch bản chuẩn bằng Celtx

Vì sao dùng Celtx thay vì Word

• Dễ nhìn, chuyên nghiệp, đúng chuẩn quốc tế.
• 1 trang Celtx ≈ 1 phút phim, giúp nhà sản xuất tính thời lượng và chi phí. Viết bằng Word, 1 trang có thể thành 1,5–2 phút.
• Gói gọn mọi thứ của dự án trong một file: các bản sửa, đề cương, nhân vật, danh sách cảnh.

Hướng dẫn trong tài liệu dựa trên Celtx bản cài máy tính đời cũ. Celtx bản mới chạy trên web nên giao diện khác, nhưng quy tắc trình bày giữ nguyên.

Tiêu đề cảnh (Scene Heading)

NỘI/NGOẠI. TÊN BỐI CẢNH. THỜI GIAN

• NỘI = trong nhà, NGOẠI = ngoài trời. Mẹo: tưởng tượng mình đứng trong bối cảnh và ngẩng lên; thấy trần nhà là NỘI, thấy bầu trời là NGOẠI. (Bản Word ghi ngược ở một câu; mẹo ngẩng lên mới là đúng.)
• Tên bối cảnh ngắn, dễ nhớ. Bối cảnh lớn có nhiều phần thì ghi BỐI CẢNH LỚN – BỐI CẢNH NHỎ, VD NHÀ CỦA QUÂN – PHÒNG NGỦ. Mỗi bối cảnh nhỏ là một cảnh riêng, vì khi quay có thể ở hai nơi khác nhau.
• Thời gian ghi NGÀY hoặc ĐÊM; cần ánh sáng đặc biệt thì ghi BÌNH MINH, HOÀNG HÔN. Muốn khán giả biết giờ chính xác thì thể hiện bằng hình ảnh trong phần hành động. Cảnh hồi tưởng hay viễn tưởng thì thêm HỒI TƯỞNG / VIỄN TƯỞNG / NĂM… vào sau.
• Viết đúng thứ tự giúp nhà sản xuất và trợ lý đạo diễn 1 (AD1) đếm nhanh số cảnh trong nhà, ngoài trời, ngày, đêm để tính chi phí, thời gian và xe đèn.

Các thành phần

Quy tắc khi viết

• Mỗi shot hình = một dòng. Hết câu bấm Enter xuống dòng.
• Tab chuyển giữa hành động và tên nhân vật, giữa thoại và chú thích. Sau tên nhân vật bấm Enter để viết thoại.
• Xen kẽ hành động với lời thoại. Miêu tả hình ảnh, hành động ngắn gọn, súc tích.
• Bấm Enter 2 lần để chuyển từ hành động sang cảnh mới.
• Bấm Ctrl S liên tục. Đặt tên file không dấu, nếu không phần mềm tự tạo file khác và bạn sẽ lạc mất file.
• Mỗi lần sửa thì nhân bản thành bản mới, vì khách hàng có thể muốn quay lại bản đầu.

Các chức năng cần biết

Thẻ cảnh (Index Cards): tô màu theo ánh sáng

Mẫu một cảnh

3  NỘI. NHÀ QUÂN – PHÒNG KHÁCH. NGÀY

Ánh nắng soi khắp phòng khách, chiếu vào gương mặt
ngủ say của Nhi.

Nhi nằm sấp trên sofa, khẽ cựa quậy, rồi trượt khỏi
sofa ngã thẳng xuống sàn.

Nhi ngồi bật dậy.

                    NHI
              (nhăn nhó)
          Úi cái lưng của tui...

Nhi đi lại, nhìn xung quanh căn nhà.

Bài 7 · Cỡ cảnh & các loại shot hay dùng

Bài 8 · Chuyển động máy, dựng & âm thanh

Chuyển động máy

Kỹ thuật dựng

5 lớp âm thanh

Bài tập liên quan: Ngày 18 (movement), Ngày 19 (editing), Ngày 20 (sound) trong lộ trình.

Bài 9 · Triển khai kịch bản ra shot list và lịch quay

Bước 1 · Chốt "ý muốn kể"

• Video kể về ai, cái gì?
• Khán giả cần cảm thấy gì?
• Mở đầu → phát triển → cao trào → kết như thế nào?
• Một câu mô tả video là gì?

VD phim cưới: "Hai người từ những khoảnh khắc rất đời thường, dần nhận ra họ muốn cùng nhau bước vào một chương mới." Đây là xương sống; mọi cảnh quay phải phục vụ câu này.

Bước 2 · Chia thành sequence (cụm cảnh), chưa chia shot

Bước 3 · Mỗi sequence phải có mục đích

Không phải "cảnh này quay cô dâu trang điểm", mà là "cảnh này giúp khán giả hiểu cô dâu đang hồi hộp, chuẩn bị bước vào một ngày quan trọng". Có mục đích rồi mới chọn shot.

Bước 4 · Shot list

Mỗi shot ghi ít nhất: Shot size + Lens + Movement + Subject + Purpose.

Bước 5 · Nghĩ về nhịp, không chỉ hình ảnh

Với phim cưới, nhạc là "xương sống thứ hai" của kịch bản.

Bước 6 · Tách 3 lớp: Story / Visual / Sound

Khi 3 lớp hỗ trợ nhau, video có cảm giác điện ảnh hơn rất nhiều.

Bước 7 · Cuối cùng mới làm lịch quay

Gom shot theo địa điểm + ánh sáng + nhân vật + thiết bị:

Bài 10 · Lộ trình 30 ngày

Bài 11 · Bài của bạn: "1 Buổi Sáng Chăm Chim Của Thành"

Bản đầu tiên: cấu trúc 3 phần

Cảm xúc muốn tạo: bất ngờ với câu "nuôi chim dưỡng trí" → luôn chân luôn tay → hài hước (vừa hót xong đã bẩn) → bình yên, ấm áp ở cuối.

Danh sách cảnh cần quay

Ghi chú quay: quay sáng sớm (ánh sáng đẹp, chim hoạt động); chim không hót thì bật tiếng chim nhẹ làm nền; không cần cầu kỳ, quay thật rồi lắp ghép sau; thoại tự nhiên như kể chuyện với bạn.

3 cách kể

Phát triển cách kể 3

Cốt lõi: con chim phàn nàn về ông chủ → tưởng ông chủ vô tâm → cuối cùng nhận ra việc chăm chim đã thành một phần cuộc sống của ông ấy. Thành không cần tự nói mình yêu chim; khán giả tự nhận ra qua hành động.

Hành trình thay đổi (5 câu hỏi)

Đầu phim chim nghĩ Thành là ông chủ vô trách nhiệm → giữa phim chim thấy Thành rất bận và rất mệt → cuối phim chim nhận ra dù thế nào Thành vẫn quay lại chăm nó → Thành không chỉ nuôi chim; chim đã thành một phần cách Thành sống.

Mở rộng: có thể làm thành series, mỗi tập nhìn một người có niềm đam mê bình thường qua góc nhìn của đồ vật hay con vật mà họ dành thời gian chăm. Phong cách: đang cảm động thì đập một câu rất đời để phá cảm xúc. Tham khảo thêm: Montage Editing 101.

Bài 12 · Xây kênh truyền thông từ số 0

Làm từng bước cho kênh của bạn, có AI hỗ trợ và theo dõi tiến độ, ở mục Kênh của tôi › Lộ trình xây kênh từ số 0.